Nadciśnienie tętnicze

Nadciśnienie tętnicze jest jedną z najczęściej występujących chorób układu krążenia. Choć szacuje się, że choruje na nie co 3 Polak, to jednak część z nich nie jest tego świadoma. A nieleczone nadciśnienie może prowadzić do udaru mózgu, niewydolności nerek czy choroby niedokrwiennej serca. Nadciśnienie tętnicze rozpoznajemy, kiedy wartość ciśnienia skurczowego i/lub rozkurczowego w kilku pomiarach przekracza przyjęte normy: >140 mmHg dla ciśnienia skurczowego oraz >90 mmHg dla ciśnienia rozkurczowego.

W zależności od otrzymanych wyników pomiarów nadciśnienie tętnicze możemy zaklasyfikować do jednej z grup:

Kategoria

Ciśnienie skurczowe (mmHg)

Ciśnienie rozkurczowe (mmHg)

 Optymalne

<120

<80

 Prawidłowe

120-129

80-84

 Wysokie prawidłowe

130-139

85-89

 Stopień 1 (łagodne)

140-159

90-99

 Stopień 2 (umiarkowane)

160-179

100-109

 Stopień 3 (ciężkie)

≥180

>110

 Nadciśnienie izolowane skurczowe

≥140

<90

ESH-ESC Practice Guidelines for the Management of Arterial Hypertension, Journal of Hypertension 2007, 25: 1751-1762

Przyczyny nadciśnienia tętniczego mogą być różne i zazwyczaj nie udaje się wykryć jednej konkretnej, powodującej chorobę. Do jego rozwoju przyczyniają się jednak:
- otyłość;
- mała aktywność fizyczna;
- nadmierne spożycie sodu;
- palenie tytoniu;
- nadmierne spożycie alkoholu;
- mutacje genetyczne;
- wiek (mężczyźni >55 roku życia i kobiety >65 roku życia są bardziej narażeni na rozwój nadciśnienia tętniczego);
- współwystępująca cukrzyca lub choroby nerek;
- stężenie cholesterolu całkowitego we krwi >250 mg/dL.

Leczenie nadciśnienia tętniczego obejmuje farmakoterapię oraz modyfikację stylu życia. Zmiany w diecie, zwiększenie aktywności fizycznej i rozstanie z nałogami zalecane jest także wszystkim osobom z czynnikami ryzyka (np. otyłość, występowanie nadciśnienia tętniczego wśród bliskich członków rodziny), a także ciśnieniem wysokim prawidłowym w celu profilaktyki chorób układu sercowo-naczyniowego.

Leczenie niefarmakologiczne nadciśnienia tętniczego powinno obejmować:
- zaprzestanie palenia tytoniu;
- w przypadku nadwagi i otyłości - redukcję masy ciała;
- zmniejszenie spożycia alkoholu;
- regularną aktywność fizyczną;
- zmniejszenie spożycia soli;
- zwiększenie spożycia warzyw i owoców;
- zmniejszenie spożycia tłuszczu ogółem oraz nasyconych kwasów tłuszczowych.

DIETA W NADCIŚNIENIU

Osoby z nadciśnieniem tętniczym powinny bezwzględnie ograniczyć ilość spożywanej soli (ze względu na zawarty w niej sód). Zaleca się, aby nie przekraczać 2300 mg sodu, co odpowiada 5g soli kuchennej. W niektórych przypadkach zaleca się obniżenie spożycia sodu do  1500 mg, jednak ponieważ sól dodawana jest do wielu produktów spożywczych, poziom ten jest niezwykle trudno osiągnąć.

W praktyce, warto zmniejszyć ilość soli dodawanej do posiłków i zastąpić ją przyprawami ziołowymi (np. estragonem, bazylią, koperkiem). Wykluczyć należy przyprawy zawierające glutaminian sodu, np. przyprawy w płynie typu maggi, kostki rosołowe, przyprawy typu vegeta, słone przekąski (krakersy, chipsy, paluszki) oraz produkty z dużą zawartością sodu.

Produkt

Zawartość sodu (mg) w 100 g produktu

Płatki kukurydziane

1167

Ser Feta

1100

Ser Camembert

966

Ser edamski, tłusty

618

Kabanosy

1327

Salami

1307

Szynka gotowana

857

Makrela wędzona

1170

Łosoś wędzony

1470

Śledź marynowany

1090

Oliwki zielone, marynowane

2400

Ogórki kwaszone

703

Ketchup

962

Kunachowicz H. i wsp. Tabele składu i wartości odżywczej żywności, wyd. PZWL

Oprócz zmniejszenia ilości soli w diecie ważne są także inne modyfikacje w sposobie żywienia pozwalające na zmniejszenie ryzyka rozwoju chorób sercowo-naczyniowych.

Osobom z nadciśnieniem tętniczym polecana jest dieta DASH (skrót od Dietary Approach to Stop Hypertension), oparta na dużej ilości świeżych warzyw i owoców, odtłuszczonych przetworach mlecznych, pełnoziarnistych produktach zbożowych, orzechach, rybach i nasionach roślin strączkowych. Dzięki nim dieta DASH bogata jest w potas, magnez, wapń, błonnik a także witaminy antyoksydacyjne, pełniące istotną rolę w zmniejszaniu ryzyka chorób sercowo-naczyniowych. Jednocześnie pozwala zmniejszyć ilość składników niekorzystnych – sodu, nasyconych kwasów tłuszczowych, cholesterolu a także tłuszczu ogółem.

Na czym polega dieta DASH?

W diecie DASH zaleca się spożywanie określonej ilości porcji produktów z różnych grup. Ilość porcji zależna jest od indywidualnego zapotrzebowania energetycznego, dlatego przed rozpoczęciem stosowania diety warto skonsultować się z dietetykiem, który dostosuje plan diety do Twoich indywidualnych potrzeb.

- Produkty zbożowe
        Należy spożywać produkty zbożowe pełnoziarniste (chleb razowy, brązowy ryż, płatki owsiane, grube kasze, makaron razowy), które są głównym źródłem energii oraz błonnika w diecie. Należy jednak zwrócić uwagę na zawartość soli w pieczywie - korzystniejsze jest spożywanie produktów zbożowych jak najmniej przetworzonych lub samodzielne wypiekanie chleba.

- Warzywa
        Stanowią źródło potasu, magnezu oraz błonnika. Zalecane są brokuły, marchewka, zielony groszek, ziemniaki, szpinak, pomidory, bakłażan, papryka, szparagi, cukinia, dynia. Warzywa powinny być zjadane na surowo, gotowane na parze lub w małej ilości wody bez soli. Niewskazane są warzywa konserwowe, kiszone oraz w postaci gotowych surówek – zawierają znaczne ilości sodu.

- Owoce
        Podobnie jak warzywa, stanowią źródło potasu, magnezu i błonnika. Owoce można jadać na surowo, w formie soków oraz suszone. Szczególnie polecane są: jabłka, morele, banany, winogrona, pomarańcze, grejpfruty, mango, melon, brzoskwinie, ananas, rodzynki, truskawki, mandarynki.

- Produkty mleczne
        Produkty mleczne stanowią w diecie DASH główne źródło wapnia oraz białka. Należy wybierać produkty niskotłuszczowe – mleko, jogurt, maślankę. Ze względu na dużą zawartość soli i tłuszczu niewskazane są sery żółte, topione, pleśniowe, ser feta czy mozzarella.

- Mięso, drób i ryby
        Wskazane są jedynie chude gatunki – z drobiu należy zdjąć skórę, a widoczny tłuszcz usunąć. Mięsa i ryb nie należy smażyć – zalecane jest pieczenie w folii lub pergaminie, gotowanie na parze, grillowanie. W grupie tej znajdują się również jajka, ale ze względu na zawartość cholesterolu, nie powinno się przekraczać 4 żółtek tygodniowo.

- Orzechy, pestki i suche nasiona roślin strączkowych
        Są dobrym źródłem energii, ale także magnezu, potasu i błonnika pokarmowego. Zalecane są przede wszystkim: migdały, orzechy laskowe, włoskie, ziemne (niesolone!), pestki słonecznika, soja i fasola.

- Tłuszcze
        Należy spożywać niewielkie ilości tłuszczy roślinnych (np. oliwa z oliwek, olej rzepakowy).

- Cukier i słodycze
        To źródła cukrów prostych, które w diecie powinny być ograniczone i spożywane sporadycznie w małych ilościach. Sięgając po słodycze należy wybierać te o małej zawartości tłuszczu, np. sorbety, galaretki, syrop klonowy, miód, dżem.

Czy wiesz, że składnikami aktywnymi pomagającymi utrzymać prawidłowe ciśnienie tętnicze krwi są:

- potas, magnez, wapń
- błonnik pokarmowy
- witamina A, E, C i beta-karoten
- koenzym Q10
- kwasy tłuszczowe omega-3
- galusan epigalokatechiny (zawarty w zielonej herbacie)
- czosnek
- różeniec górski
- ekstrakt z liści oliwki europejskiej

Powyższy artykuł ma wyłącznie charakter informacyjny i nie zastąpi wizyty u lekarza bądź innego specjalisty.

Źródła:
ESH-ESC Practice Guidelines for the Management of Arterial Hypertension, Journal of Hypertension 2007, 25: 1751-1762
Kunachowicz H. i wsp.. Tabele składu i wartości odżywczej żywności, wyd. PZWL
Ogólnopolskie Badanie Rozpowszechnienia Czynników Ryzyka Chorób Układu Krążenia NATPOL 2011
U.S. Department of Health and Human Services, National Institutes of Health, National Heart, Lung, and Blood Institute, DASH Eating Plan
Wytyczne Polskiego Towarzystwa Nadciśnienia Tętniczego. Zasady postępowania w nadciśnieniu tętniczym – 2011 rok. Nadciśnienie Tętnicze 2011; 15, 2: 55-82

Warto również przeczytać:

Szukaj: