Zaparcia

Rozwój społeczny i cywilizacyjny, a co za nim idzie: zmiana trybu życia na mniej aktywny oraz spożywanie wysokoprzetworzonej żywności, są jednymi z głównych przyczyn powstawania zaparć. Szacuje się, że ok. 30% populacji cierpi na zaparcia i choć zazwyczaj nie świadczą one o żadnej groźnej chorobie, to skutecznie obniżają jakość naszego życia.

O zaparciach mówimy zazwyczaj, kiedy ilość wypróżnień wynosi mniej niż 3 razy w tygodniu, ale towarzyszyć im mogą także inne subiektywne objawy (np. uczucie niepełnego wyróżnienia, trudności w oddawaniu stolca). Podstawowy podział wyróżnia zaparcia pierwotne (występujące częściej, nie mające zazwyczaj jednej przyczyny) oraz wtórne (będące konsekwencją stanu chorobowego). Dlatego też jeśli obserwujemy u siebie niepokojące zmiany w rytmie wypróżnień, warto zasięgnąć porady lekarza.

Wśród zaparć możemy wyróżnić również występujące częściej zaparcia atoniczne, związane ze znacznym osłabieniem ruchów perystaltycznych i spowolnieniem pasażu jelitowego, oraz zaparcia spastyczne, w których dochodzi do kurczu jelit. W niektórych przypadkach na może w nich dojść do stanów zapalnych jelit. Zaparcia spastyczne mogą występować naprzemiennie z biegunką.

PRZYCZYNY ZAPARĆ

Najczęstszymi przyczynami zaparć są:
- nieprawidłowa dieta, bogata w produkty wysokoprzetworzone, o dużej zawartości tłuszczów zwierzęcych i węglowodanów prostych, oraz zawierająca zbyt małą ilość błonnika pokarmowego;
- nieregularne spożywanie posiłków;
- siedzący tryb życia oraz mała aktywność fizyczna;
- otyłość;
- ignorowanie potrzeby lub unikanie wypróżnienia;
- nadużywanie środków przeczyszczających;
- przyjmowanie znacznej ilości leków;
- podróże;
- zaburzenia hormonalne (np. niedoczynność tarczycy);
- ciąża;
- depresja;
- nowotwory jelita grubego.

Zmiana stylu życia – zwiększenie spożycia błonnika pokarmowego i płynów oraz regularna aktywność fizyczna (codzienny 2-5 km spacer lub bieganie przez pół godziny, pływanie) są pierwszymi elementami w postępowaniu w przypadku zaparć. Odpowiednio zbilansowana dieta jest także ich skuteczną profilaktyką. Więcej o korzystnych funkcjach błonnika znajdziesz tutaj.

DIETA

Osoby, u których występują zaparcia atoniczne, powinny zwiększyć w swojej diecie ilość produktów będących źródłem błonnika pokarmowego – pełnoziarnistych produktów zbożowych, warzyw oraz owoców (także suszonych). Błonnik, pęczniejąc w jelitach, zwiększa objętość mas kałowych oraz pobudza ruchy robaczkowe jelit i przyspiesza pasaż jelitowy. W przypadku zaparć zaleca się zwiększenie błonnika nawet do 50-70 g na dobę. Osoby, które do tej pory spożywały niewielką ilość błonnika, zmiany powinny wprowadzać stopniowo, np. zamieniając kolejno kromki pieczywa jasnego na pełnoziarniste, czy zaczynając od ½ łyżeczki dodawać coraz to większą ilość otrąb do posiłków.

Stosując dietę bogatą w błonnik konieczne jest zwiększenie ilości wypijanych płynów do ok. 2,5-3 litrów na dobę,najlepiej dobrej jakości wody. Brak odpowiedniej ilości wody uniemożliwia działanie błonnika, a nawet może prowadzić do skutków odwrotnych niż zamierzone. W niektórych przypadkach korzystne jest również wypijanie wody o temperaturze pokojowej na czczo. W wodzie tej można przez noc namoczyć suszone śliwki lub też dodać miód.

Ponieważ zawarty w produktach bogatych w błonnik kwas fitynowy zmniejsza wchłanianie składników mineralnych, konieczne jest również zwiększenie podaży wapnia, żelaza czy magnezu.

Produkt

Zawartość błonnika pokarmowego (g) w 100g produktu

Otręby pszenne

42,4

Migdały

12,9

Orzechy laskowe

8,9

Ryż brązowy

8,7

Maliny

6,7

Pumpernikiel

6,4

Kasza gryczana

5,9

Chleb żytni razowy

5,9

Bułki grahamki

5,4

Fasolka szparagowa

3,9

Marchew

3,6

Buraki

2,2

Gruszka

2,1

Kiwi

2,1

Papryka czerwona

2,0

Truskawki

1,8

Kunachowicz H. i wsp.. Tabele składu i wartości odżywczej żywności, wyd. PZWL

Oprócz błonnika pokarmowego korzystne działanie w zaparciach mają produkty mleczne fermentowane, zawierające bakterie probiotyczne. Wchodzą one w skład naturalnej mikroflory jelitowej, wspomagają trawienie i wchłanianie składników pokarmowych, a także działają korzystnie na błonę śluzową i pasaż żołądkowo-jelitowy.

Unikać należy z kolei:
- produktów mających działanie zapierające - kluski, białe pieczywo, biały ryż, kasza manna, mąka ziemniaczana, banany,
- mocnej herbaty,
- czerwonego wytrawnego wina,
- jagód,
- słodyczy - czekolady, ciast, ciastek z kremami,
- produktów tłustych – tłustych mięs, śmietany, smalcu, potraw smażonych na tłuszczu,
- produktów mogących powodować wzdęcia - nasiona roślin strączkowych, np. fasola, groch, bób, warzywa kapustne,
- napojów gazowanych.

W przypadku występowania zaparć spastycznych konieczne jest ograniczenie pokarmów drażniących przewód pokarmowy, nie należy również wprowadzać zbyt dużych ilości błonnika pokarmowego (ciemnego pieczywa, grubych kasz) – dozwolony jest natomiast w postaci gotowanych warzyw, puree i przecierów. Zalecane są również produkty nasilające procesy fermentacyjne w jelitach, takie jak woda z miodem, soki owocowe, jogurt czy kefir. Posiłki powinny być lekkostrawne, z niewielką ilością tłuszczu, a także delikatnie przyprawione.

Należy pamiętać, że zalecenia żywieniowe powinny być modyfikowane w zależności od indywidualnych potrzeb pacjentów, dlatego też przed rozpoczęciem diety warto zasięgnąć porady dietetyka, który opracuje skuteczny plan postępowania.

Czy wiesz, że składnikami aktywnymi wspomagającymi prawidłowy rytm wypróżnień są:
- bakterie probiotyczne
- nopal
- enzymy wspomagające trawienie
- magnez

Powyższy artykuł ma wyłącznie charakter informacyjny i nie zastąpi wizyty u lekarza bądź innego specjalisty.

Źródła:
American Gastroenterological Association Medical Position Statement on Constipation. Gastroenterology 2013; 144: 211-217
Bednarczuk A., Rydzewska G. Nawykowe zaparcie – czy można leczyć jednocześnie skutecznie i bezpiecznie? Przewodnik Lekarza 2005; 10: 41-45
Ciborowska H., Rudnicka A. Dietetyka. Żywienie zdrowego i chorego człowieka. Wyd. PZWL Warszawa 2007
Hermann J., Kościński T., Drews M. Praktyczne zasady postępowania w zaparciach u dorosłych. Ginekol Pol. 2012; 83: 849-853
Jarosz M., Dzieniszewski J. Zaparcia. Porady lekarzy i dietetyków. Wyd. PZWL warszawa 2005
Kunachowicz H. i wsp.. Tabele składu i wartości odżywczej żywności, wyd. PZWL Warszawa 2005

Szukaj: